Generator ေခၚလွ်ပ္စစ္ဓါတ္အားထုတ္စက္

ေရးသားသူ၊ ကိုေဇာ္ေအာင္(ဖိုးေဇာ္)

မိတ္ေဆြတို႔ေရ သံလိုက္ေတြက သူ႕အေပၚ စိတ္၀င္စားမိတဲ့ ေဇာ္ကို အၿမဲလိုလိုညိႈ႕ငင္ေနၿပီး (Generator) ဂ်င္နေရတာ လို႔ေခၚတဲ့ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္အားထုတ္စက္ ေတြဆီ အေရာက္ ေခၚသြားတာခဲ့ေသး တာဗ်။
အစက ဘာမသိမထားေပမယ့္ ေတြ႔ပါ ျမင္ပါ မ်ားလာေတာ့ နည္းနည္းခ်င္း ပိုသိသိလာေလးေတြ ေျပာျပရဦးမယ္။
ပထမဆံုးၾကားဖူးတာက (Dynamo) ဒိုင္နမိုတဲ့ စက္ဘီးေတြမွာ တပ္ဆင္ၿပီး လွ်ပ္စစ္ဓါတ္အား ရယူၾကတဲ့ စက္ကေလးေတြေပါ့။
အေဖ႔မွာ ရာေလး စက္ဘီးႀကီးရွိေပမယ့္ ဒိုင္နမိုမပါလို႔ မီးမထြန္းႏိုင္ဘူး၊ သူမ်ားစက္ဘီးမွာ ဒိုင္နမို တပ္ထားတာကို သြားသြား ၾကည့္ရတယ္။
ပိုင္ရွင္လစ္တုန္း ဒိုင္နမိုရဲ႔ ေခါင္းပိုင္းေလးကို လက္ႏွင့္လွည့္ၾကည့္ခဲ့ေသးတယ္။ ကိုယ္က တစ္စိတ္စာေလာက္ လွည့္ၿပီး လက္လႊတ္ၾကည့္လိုက္တိုင္း ေခါင္းကထားတဲ့ေနရာရပ္မေနပဲ သူ႔အလိုလို နည္းနည္းခုန္ေရႊ႕သြားၿပီးမွ ရပ္ရပ္သြားတာေတြ႕ရတယ္။
အထဲမွာ အၿမဲတမ္းသံလိုက္ ရွိေနလို႔ဒီလိုျဖစ္ရပံုကို (လက္ေတြ႕ပစၥည္းမရွိမီကတည္းက ဗဟုသုတ ရႏိုင္သမွ်ေနရာေတြက စပ္စပ္စုစု လုပ္ထားသူမို႔) ေဇာ္ ႀကိဳသိထားတယ္ေလ။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ လွ်ပ္စစ္ ဓါတ္အားကို စြမ္းအင္အသီးသီးမွ အသြင္ေျပာင္းကာရယူႏိုင္ဖို႔ နည္းလမ္းခဲြေတြ အမ်ဳိးမ်ဳိးနဲ႕ ထုတ္ယူ ရႏိုင္တာေတြလည္း ႀကိဳသိထားတယ္။ အဲဒီအထဲမွာ ယႏၱယားနည္းစဥ္လို႔ေခၚတဲ့ စက္မႈစြမ္းအင္ကိုသံုးၿပီး သံလိုက္ဓါတ္အားမွ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္အား ထုတ္ယူတဲ့နည္းကို ေတာ္ေတာ္ေလးစိတ္၀င္စားမိတယ္ေပါ့ဗ်ာ။
ေဇာ္ဖတ္ဖူးတဲ့ စာအုပ္ေတြထဲမွာရွင္းျပထားတာက ယႏၱယားနည္းစဥ္ျဖင့္ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္အား ျဖစ္ထြန္းရရွိရန္ အေရးပါေသာ အခ်က္ႀကီး ၃ခ်က္ ျပည့္စံုရန္လိုၿပီး လွ်ပ္စစ္ဓါတ္အားထုတ္စက္တို႔ တြင္ အေျခခ ံအစိတ္အပိုင္းႀကီး ၅ခု ပါ၀င္ေလ့ရွိတယ္တဲ့။ အေရးပါေသာအခ်က္ႀကီး ၃ခ်က္ကေတာ့
၁) သံလိုက္နယ္ေျမ (Magnetic field)
၂) လွ်ပ္ကူးနန္းႀကိဳးေခြ (Conductor)
၃) လႈပ္ရွားမႈအား (Motion) တို႔ျဖစ္ၿပီး
လွ်ပ္စစ္ဓါတ္အားထုတ္စက္မ်ားရွိ အေျခခံအစိတ္အပိုင္းႀကီးမ်ားကေတာ့ (လည္ပတ္ေသာအပိုင္းမွ လွ်ပ္စစ္ထုတ္ေပးေသာ ပံုစံတြင္ျဖစ္ပါသည္)။
၁) ကိုယ္ထည္ပိုင္း (Yoke)
၂) သံလိုက္နယ္ေျမဖန္တီးေပးရာအပိုင္း (Magnetic pole shoes)
၃) လွ်ပ္စစ္ဓါတ္အား ညိွဳ႕၀င္ျဖစ္ေပၚရာအပိုင္း (Armature)
၄) လွ်ပ္စစ္ဓါတ္အားေျပာင္းလည္းေပးပို႔ ေသာအပိုင္း (commutator)
၅) ေရွ႕ေနာက္ ထိပ္ပိတ္မ်ား(End covers)
ဟူ၍ျဖစ္ပါသည္တဲ့။
အဲဒီ စာအုပ္မွာပဲ အေျခခံက်ေသာ ဒီစီ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္အား ထုတ္စက္ တို႔၏ (Armature coil ႏွင့္ Field coil) ဆက္သြယ္ပံု အမ်ဳိးအစားကဲြမ်ား
1) Series generator
2) Shunt generator
3) Compound generator
a) Short-shunt
b) Long-shunt
စတဲ့ အေျခခံသေဘာမ်ား ကိုေသခ်ာ ရွင္းျပၿပီးမွ ေအစီ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္အား ထုတ္စက္အေၾကာင္း၊ သံလိုက္ ဓါတ္အား အတြက္ သံလိုက္ျပဳေခြ (Magnetic field coil) သို႔ DC လွ်ပ္စီးေၾကာင္း ေပးသြင္းပံုနည္းမ်ားကို
၁) ျပင္ပမွသီးျခားေပးသြင္းနည္း (Separated-field excitation method)
၂) ကိုယ္တိုင္ဓါတ္အားေပးသြင္းနည္း (Self-excitation method)
စသည္ျဖင့္ (Excitation ေပးသြင္းပံု/ထိန္းခ်ဳပ္ပံု) အမ်ဳိးမ်ဳိးႏွင့္တကြ ဆက္ရွင္းျပပါတယ္။ ၿပီးေတာ့မွ (Alternator/ Generator) ေခၚအႀကီးစား ဓါတ္အား ထုတ္စက္ႀကီးမ်ား အေၾကာင္း ဆက္လက ္ရွင္းျပထားတာ ေတြ႕ရပါတယ္။
လွ်ပ္ထုတ္စက္မ်ားတြင္ လည္ပတ္ေသာအပိုင္းမွ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္ ထုတ္ယူေသာအမ်ဳိးအစား (revolution armature type) ႏွင့္ တည္ၿငိမ္ေသာအပိုင္းမွ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္အား ထုတ္ယူေသာ အမ်ဳိးအစား (revolution field type) ဟု အဓိက ခဲြျခား ေလ့လာႏိုင္ေၾကာင္းလည္း စာေတြ႔ျဖင့္ပဲသိခဲ့ရပါတယ္။ ထုတ္လုပ္မႈပမာဏ (Capacity) ၂၅၀ ကီလို၀ပ္ အထက္စက္ႀကီးမ်ားကို (revolution field type) နည္းလမ္းျဖင့္သာ တည္ေဆာက္ေလ့ရွိၾကၿပီး
(revolution field type) စက္တို႔တြင္ Commutator slip ring type ႏွင့္ Brush less type တို႕ ကြာျခား တည္ရွိႏိုင္ပံုတို႔ကို လည္းထပ္မံ ရွင္းပါေသးတယ္။
နည္းလမ္းကဲြ အားလံုးအတြက္ အထြက္လွ်ပ္စစ္ဗို႔အား ခ်ိန္ညွိ ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ရန္ကိုလည္း အေျခခံသေဘာ သိရွိေစပါတယ္။ စာထဲမွာေတြ႕ဖူးတာေတြကို စာခ်ည္း သက္သက္ပဲရယ္လို႔ စိတ္မပ်က္ႏိုင္အားပဲ အားလံုး နားမလည္ႏိုင္သည့္တိုင္ စိတ္ပါ၀င္စားစြာ ေလ့လာ ၾကည့္ဖူးတာေၾကာင့္ စာသင္ခန္းမ်ားအတြင္းမွ လက္ေတြ႕ပစၥည္းကရိယာမ်ားႏွင့္ ထိေတြ႕ခြင့္ရလာခ်ိန္မွာ အလြန္ ရင္းႏွီးကၽြမ္း၀င္ေနၿပီးသား ျဖစ္ေစတာကို ကိုယ္ေတြ႔တင္ျပလိုက္ပါတယ္။
စာသင္ခန္း / အလုပ္ရံုခန္းမ်ားမွ ထပ္ဆင့္သိရွိလာရတဲ့ ပညာဗဟုသုတ မ်ားကလည္း ေနာင္အခ်ိန္မွာ လွ်ပ္စစ ္ဓါတ္အားေပးစက္ အမ်ဳိးမ်ဳိး ထိန္းသိမ္းကိုင္တြယ္ ေမာင္းႏွင္ႏိုင္ရန္၊ ျပဳျပင္ထိန္းသိမ္းမႈ ေပးရန္ တို႔အတြက္ပါ လံုေလာက္ေသာ အေတြ႕အႀကံဳမ်ား ရွိေစပါတယ္။ အခ်က္အလက္မ်ားကို အၾကမ္းအားျဖင့္ ျပည့္စံုေအာင္ စုေပါင္း ေဖၚျပရတဲ့အတြက္ တစ္ပိုင္းစီ အေသးစိတ္ မေဖၚျပႏိုင္ပဲ ရွိေနပါတယ္။
အေသးစိတ္ သိလိုသည္မ်ားရွိလို႔ ဆက္သြယ္ ေမးျမန္းလာခဲ့ပါက ၀ိုင္း၀န္း ေဆြးေႏြး ေျဖၾကားၾကဦးမွာျဖစ္လို႔ ယခုထက္ပိုၿပီး စံုလင္ တိက် မွန္ကန္စြာ သိႏိုင္ၾကဦးမွာျဖစ္ေၾကာင္း တင္ျပလိုပါတယ္။

ေဇာ္ေအာင္ (ဖိုးေဇာ္)


၀ီကီ တြင္ဆက္လက္ေလ႔လာရန္..

Tags:

Please Share This Post

Share on Facebook Plus on Google+

1 ေယာက္က ဒီလိုေျပာတယ္:

ေကာင္းတယ္ဗ်ာ။ ၿဖစ္ႏိုင္ရင္ တာဗိုင္းအေၾကာင္း
သိလိုပါတယ္ခင္ဗ်ာ။